Surowce krytyczne i CRMA, czyli Europejski akt w sprawie surowców krytycznych w pigułce

CRMA oraz lista zawierająca surowce krytyczne to kluczowe dla gospodarki rozporządzenie Unii Europejskiej. Chipy, czołgi, technologie cyfrowe i energetyka odnawialna – wszystkie bazują na unikalnych właściwościach rzadkich surowców, do których dostęp ma poprawić ta regulacja.

CRMA – co to?

Critical Raw Materials Act (CRMA) to inaczej Europejski akt w sprawie surowców krytycznych. Rozporządzenie ma zapewnić przemysłowi UE bezpieczne i zrównoważone dostawy tzw. surowców krytycznych (uznanych za takie ze względu na ich znaczenie dla gospodarki i obecność ryzyk w łańcuchu dostaw).

CRMA – po co?

Akt razem z listą surowców krytycznych (poniżej) pozwala określić, które z nich są kluczowe dla rozwoju gospodarki UE, skąd pochodzą i na ile stabilne są ich dostawy. Przede wszystkim ma zmniejszyć zależność UE od importu z jednego kraju poprzez zwiększenie własnego wydobycia. Ponadto ma wspierać rozwój i innowacje w obszarze odzyskiwania tych surowców. Tym samym, ma wzmocnić odporność łańcucha dostaw surowców krytycznych.

Surowce krytyczne – co to?

Surowce krytyczne to te o dużym znaczeniu gospodarczym dla UE, których podaż może z dużym prawdopodobieństwem ulec zakłóceniom z powodów geopolitycznych oraz braku dobrych i tanich substytutów. Najnowsza lista surowców krytycznych zawiera 34 pozycje i pochodzi z 2023 roku. 

Do czego używamy surowców krytycznych?

Surowce krytyczne są niemal wszędzie. Przykładowo, lit, kobalt i nikiel wykorzystywane są do produkcji akumulatorów; gal – paneli słonecznych; surowy bor – technologii wiatrowych, a tytan, wolfram czy magnez dla sektora lotniczego, kosmicznego i obronnego. Surowce te są też wszechobecne w sprzętach codziennego użytku, jak telefony, samochody, nawozy roślinne, szkło czy powszechne w elektronice półprzewodniki.

Surowce strategiczne

To 17 surowców spośród surowców krytycznych, które są kluczowe dla transformacji ekologicznej i cyfrowej Europy, a ich łańcuchy dostaw są szczególnie narażone na ryzyko. Na liście poniżej zaznaczone pogrubieniem.

Surowce krytyczne – lista

1. Antymon
2. Arsen
3. Baryt
4. Beryl
5. Bizmut
6. Bor
7. Boksyt/Tlenek glinu/Aluminium
8. Węgiel koksowy
9. Miedź
10. Skaleń
11. Fluoryt
12. Gal
13. German
14. Hafn
15. Hel
16. Ciężkie metale ziem rzadkich
17. Lekkie metale ziem rzadkich
18. Lit
19. Magnez
20. Mangan
21. Grafit
22. Nikiel
23. Niob
24. Fosforyty
25. Fosfor
26. Platynowce (PGM)
27. Skand
28. Krzem metaliczny
29. Stront
30. Tantal
31. Tytan metaliczny
32. Wanad
33. Wolfram
34. Kobalt

Dlaczego Europejski akt o surowcach krytycznych jest ważny?

Bo dotyczy dostępu do niezbędnych dla gospodarki surowców, na które popyt będzie rósł. Zapotrzebowanie UE na baterie litowe zasilające nasze pojazdy elektryczne i magazyny energii ma wzrosnąć 12-krotnie do 2030 roku, a 21-krotnie do 2050. Z kolei zapotrzebowanie UE na metale ziem rzadkich, wykorzystywane w turbinach wiatrowych i pojazdach elektrycznych, ma wzrosnąć 5-6-krotnie do 2030 roku i 6-7-krotnie do 2050 roku. 

Tymczasem, dostawy wielu z nich są bardzo ograniczone lub niestabilne, co oznacza wyższe ryzyko zerwania łańcucha dostaw lub problemów z podażą. Jak podaje UE, 97 proc. dostaw magnezu do UE pochodzi z Chin, a 100 proc. metali ziem rzadkich wykorzystywanych do produkcji magnesów trwałych jest rafinowanych w Chinach. 

Kryzysy nawet w odległych zakątkach świata, jak pandemia czy wojna, mogą więc zagrozić rozwojowi gospodarczemu UE.

Jak CRMA zwiększy dostęp UE do surowców krytycznych?

Ma się to stać na kilka sposobów. Przede wszystkim poprzez:

• poprawę odzysku tych surowców w ramach gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ)
• zwiększenie efektywności wykorzystania tych materiałów
• zintensyfikowane badania i innowacje dotyczące zasobooszczędności i substytutów
• zdywersyfikowanie unijnego importu i zmniejszenie zależności strategicznych

Akt umożliwia też monitorowanie łańcuchów dostaw surowców krytycznych. Zakłada także wymianę informacji i przyszłą koordynację zapasów surowców strategicznych między państwami członkowskimi i dużymi przedsiębiorstwami.

Czytaj także: CBAM to nie zbrodnia – to skuteczna polityka klimatyczna

Jak UE zamierza to zrobić?

Do 2030 roku UE chce zrealizować następujące cele:

• co najmniej 25% rocznego zużycia w UE ma pochodzić z wewnętrznego recyklingu;
• z jednego państwa trzeciego ma pochodzić nie więcej niż 65% rocznego zużycia w Unii każdego z surowców strategicznych na odpowiednim etapie przetwarzania;
• co najmniej 10% rocznego zużycia w UE ma pochodzić z wydobycia w UE;
• co najmniej 40% rocznego zużycia w UE ma pochodzić z przetwarzania w UE.

To oznacza inwestycje w rozwój rodzimego przemysłu w UE – zarówno wydobycia, jak i przetwarzania i recyklingu surowców.

Jak CRMA wpłynie na Polskę?

Komisja Europejska ogłosiła listę 47 projektów strategicznych w związku z wdrażaniem CRMA. W tym znalazły się dwa projekty polskie. Pierwszy to zakład separacji pierwiastków ziem rzadkich w Puławach. Drugi - zakład recyklingu baterii Povolt wraz z zakładem odzysku surowców krytycznych w Zawierciu. Projekty te stanowią fundament przyszłego bezpieczeństwa surowcowego Polski i całej Unii Europejskiej.

Zakład separacji pierwiastków ziem rzadkich w Puławach

Rafineria metali ziem rzadkich ma rozpocząć produkcję około 2027 roku. Ma zajmować się przetwarzaniem mieszanych karbonianów ziem rzadkich na niezbędne tlenki, jak neodym, prazeodym czy koncentraty ciężkich pierwiastków ziem rzadkich. Projekt ma ułatwiać dalsze procesy produkcyjne o kluczowym znaczeniu dla dostaw strategicznych technologii, takich jak pojazdy elektryczne i turbiny wiatrowe.

Zakład recyklingu baterii Povolt wraz z zakładem odzysku surowców krytycznych w Zawierciu

Zakład ma odzyskiwać pierwiastki zwłaszcza nikiel, kobalt, mangan i lit. Materiały mają być recyklingowane ze zużytych baterii oraz odpadów poprodukcyjnych z zakładów produkcji baterii. Ma rozpocząć pracę w 2029 roku i umożliwiać produkcję 450 000 - 2 000 000 aut elektrycznych rocznie. Inicjatywę przewodzi Elemental Battery Metals, która jest częścią Grupy Elemental.

Źródła:

https://www.gov.pl/web/climate/ensuring-security-of-supply-of-critical-raw-materials-for-the-eu