15.12.2025
Krajowa Grupa Spożywcza (KGS) mogłaby przejąć wycofującą się z Polski sieć Carrefour. Zarekomendowało to Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwu Aktywów Państwowych . Pomysł ministra Krajewskiego mógłby stanowić odpowiedź na realne problemy sektora rolno-spożywczego. Otwiera też ważną debatę o roli i odpowiedzialności państwa za kształtowanie systemu żywnościowego.
Polski system rolno-spożywczy mierzy się dziś z wieloma problemami. To m.in. słaba pozycja rolników wobec oligopolu sieci handlowych oraz małe zyski względem marż pośredników w nadmiernie wydłużonych łańcuchach dostaw. Krajowy system nie wzmacnia suwerenności żywnościowej, a sieci handlowe dbają w tym obszarze głównie o swoje zyski i marki własne. Nawet jeśli oznacza to dalsze wydłużanie łańcuchów dostaw lub opieranie się na imporcie z odległych krajów. Wielkim nieobecnym w debacie o żywności i rolnictwie pozostaje konsument. Tymczasem, jego oczekiwania wobec jakości, wpływu na zdrowie, środowisko czy klimat mogłyby być ważnym impulsem do transformacji całego systemu.
Dotychczas w Polsce kwestie te regulował rynek, a problemy w sektorze narastały. Adekwatna odpowiedź na te wyzwania może w przyszłości być jeszcze trudniejsza z dwóch powodów. Po pierwsze, efekty zmiany klimatu stają się kluczowym wyzwaniem dla produkcji żywności, w tym jej opłacalności ekonomicznej. Po drugie, niepewność co do kształtu przyszłego budżetu UE i Wspólnej Polityki Rolnej każe szukać innowacyjnych i nie zawsze konwencjonalnych dźwigni dla niezbędnej sektorowi rolno-spożywczemu transformacji.
W tym świetle propozycja zakupu sieci Carrefour przez państwową spółkę to potencjalnie nowa przestrzeń dla ambitniejszej polityki popytowej, adresującej te wyzwania. Jeśli przedsięwzięcie by się powiodło, byłoby także szansą na zbudowanie bardziej odpornego i zrównoważonego ekonomicznie oraz środowiskowo systemu rolno-spożywczego. Pomysł ministra mógłby stać się narzędziem realizacji większej, spójnej wizji przyszłości polskiego sektora żywnościowego, czyli strategii żywnościowej, której dziś bardzo w Polsce brakuje. Sieć mogłaby być pierwszym podmiotem wdrażającym ją w praktyce i przyczyniać się do podnoszenia standardów zdrowotnych i środowiskowych na całym rynku.
Przejęcie aktywów Carrefoura przez KGS mogłoby poprawić sytuację polskich rolników, skrócić łańcuchy dostaw oraz wzmocnić cały łańcuch wartości żywności ekologicznej i nieprzetworzonej.
Dzięki przejęciu przez państwowy podmiot być może udałoby się ograniczyć udział pośredników w łańcuchu dostaw. To zaś pozwoliłoby wzmocnić siłę przetargową rolników wobec największych sieci detalicznych i zapewnić im większy udział w całkowitej marży. Jednocześnie możliwe byłoby zwiększenie przewidywalności dochodów rolników poprzez wprowadzenie gwarancji skupu. Taki model mógłby także sprzyjać rozwojowi polskiego przetwórstwa, dzięki zwiększeniu obecności krajowych produktów na półkach sklepowych. Stworzyłoby to stabilny rynek zbytu dla rodzimych producentów i mogłoby zostać powiązane z inwestycjami w lokalne, zrównoważone przetwórstwo.
Państwowa (lub quasi-państwowa) sieć detaliczna, mogłaby umożliwić stopniowe podnoszenie prośrodowiskowych standardów produkcji. Rolnicy mogliby zyskać realne korzyści (m.in. dostęp do rynku), a państwo narzędzie do egzekwowania tych wymogów. Taki mechanizm mógłby jednocześnie pomóc w rozwoju krajowej żywności ekologicznej i osiągnięciu docelowego poziomu 7% użytków rolnych objętych produkcją ekologiczną do 2030 roku (Ramowy Plan Działań dla Rolnictwa i Żywności Ekologicznej w Polsce). W idealnym scenariuszu, model ten sprzyjałyby też dywersyfikacji profilu produkcji gospodarstw. Sieć mogłaby być także pierwszym podmiotem reagującym na coraz bardziej palące wyzwania dla sektora spożywczego, jak narastający kryzys wodny, degradacja gleb i wzrost liczby ekstremalnych zjawisk pogodowych. Problemy te domagają się długoterminowych inwestycji na poczet budowy odporności sektora.
Przejęcie Carrefoura przez KGS mogłoby zminimalizować ryzyka wynikającego z nadmiernej zależności od kilku zagranicznych graczy detalicznych. W innych europejskich krajach, modele częściowo spółdzielcze lub publiczno-społeczne pełnią podobne funkcje. W Polsce mogłoby to ograniczyć tempo dalszej konsolidacji rynku, na przykład w scenariuszu, w którym Lidl i Biedronka dokonałyby „rozbioru” Carrefoura. Warto jednak rozprawić się z jeszcze jednym założeniem zwolenników pomysłu: że w państwowej sieci oferowane miałyby być jedynie polskie produkty. Żadna sieć handlowa nie funkcjonuje wyłącznie na produktach krajowych. Chodzi o zwiększenie ich udziału, a nie eliminację importu.
Choć propozycja ma duży potencjał, to w jej wdrażanie wpisane są ryzyka. Bez ich uwzględnienia, akwizycja może na długi czas zablokować inne progresywne i innowacyjne rozwiązania problemów w krajowym rolnictwie i systemie żywnościowym.
Horyzont czasowy tej operacji znacznie wykracza poza jedną kadencję Sejmu. Aby przedsięwzięcie miało sens, musi istnieć ponadpartyjny konsensus. Myślenie o nim powinno mieć charakter de facto cywilizacyjny, tak ja ma to często miejsce w przypadku budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego czy elektrowni jądrowej. Nie będzie to jednak łatwe, bo do tej pory właściwie tylko w tym drugim przypadku możemy mówić o wspólnym stanowisku całej polskiej klasy politycznej. A i tak proces przejścia od słów do czynów trwał dekady.
Do rzetelnej oceny potencjalnych skutków takiego pomysłu niezbędny byłby kompleksowy biznesplan, a także precyzyjny model integracji aktywów Carrefoura, którego struktura kapitałowo-operacyjna jest zróżnicowana i obejmuje hipermarkety, dyskonty i sklepy typu convenience. Kluczowe byłoby również zatrudnienie najlepszych menedżerów z rynku retail, konkurencyjnie opłacanych i realnie niezależnych operacyjnie. Ponadto, niezbędnę byłoby zdefiniowanie jasnej strategii ekspansji i konkurowania z rynkowymi gigantami. Zwłaszcza że punktem wyjścia byłoby przejęcie sieci o marginalnym udziale w rynku, oscylującym wokół 3,5%. W ostatnich latach mamy jednak pojedyncze historie sukcesu w restrukturyzacji państwowych podmiotów, czego przykładem może być Polmos.
KGS generuje obecnie stratę netto i nie ma doświadczenia w prowadzeniu dużej sieci handlowej. W przypadku niepowodzenia, wielomiliardowy koszt poniósłby skarb państwa, czyli podatnicy. Potrzebne byłyby mechanizmy ograniczające ryzyko dla i tak już napiętych finansów publicznych oraz przemyślane modele współpracy państwa z interesariuszami, np. z rolnikami-spółdzielcami. Wbrew niektórym komentarzom asortyment krajowego detalisty nie musi być niekonkurencyjnie drogi, ponieważ skrócenie łańcucha dostaw pozwala wyeliminować część marż pośredników. Jednak efekt ten zależałby od kilku kluczowych czynników.
Decydujące znaczenie miałaby efektywność logistyki, gdyż pośrednicy wnoszą dziś realną wartość operacyjną do łańcucha dostaw. Kompetencje KGS w tym obszarze pozostają otwartą kwestią. Równie istotna byłaby możliwość stosunkowo szybkiego osiągnięcia pozytywnych efektów skali, jakość zarządzania (zwłaszcza że KGS nie ma doświadczenia w konkurowaniu na niezwykle wymagającym rynku detalicznym) oraz skuteczność działań marketingowych i zdolność do zbudowania atrakcyjnej marki. W idealnym scenariuszu część oferty mogłaby być nawet bardziej dostępna cenowo dla konsumentów niż produkty oferowane przez podmioty stricte komercyjne.
Przejęcie Carrefoura przez Krajową Grupę Spożywczą mogłoby stać się innowacyjnym narzędziem polityki żywnościowej państwa. Warunkiem byłoby potraktowanie go jako świadomego projekut transformacyjnego. To szansa na skrócenie łańcuchów dostaw, wzmocnienie pozycji rolników, rozwój krajowego i zrównoważonego przetwórstwa oraz realne wykorzystanie popytu do podnoszenia standardów środowiskowych i zdrowotnych w całym systemie żywnościowym. Taka sieć mogłaby oferować stabilny rynek zbytu i gwarancje skupu w zamian za wyższe standardy produkcji. Mogłaby promować m.in. rozwój rolnictwa ekologicznego i odporność sektora na kryzysy klimatyczne. Projekt ten wymagałby zarazem pełnej profesjonalizacji, w tym jasnej strategii biznesowej, najlepszych menedżerów z rynku detalistów, efektywnej logistyki i długofalowej wizji ponad podziałami politycznymi. Bez tego potencjał ten może się zmarnować. Natomiast sieć stać się kolejnym antyekologicznym, niskiej jakości graczem, zamiast wzorcowym przykładem nowego myślenia o roli państwa w systemie żywnościowym.
BĄDŹ NA BIEŻĄCO
W newsletterze IZG podsumowujemy najważniejsze wydarzenia związane z polityką klimatyczną w Polsce i na świecie,
piszemy o sprawiedliwej transformacji i zielonej gospodarce. Analizy, komentarze i newsy prosto na Twój email!
